Το Rebreather IDA-71Υ, είναι μία στρατιωτική συσκευή κλειστού κυκλώματος Σοβιετικής κατασκευής, σχεδιασμένη στις αρχές της δεκαετίας του 70. Για πάνω από τριάντα χρόνια, αποτελούσε τμήμα του βασικού εξοπλισμού, των Σοβιετικών ειδικών δυνάμεων και των δυτών του Πολεμικού Ναυτικού. Μία παρόμοια συσκευή, αλλά σε διαφορετική έκδοση (IDA-71P), χρησιμοποιούσαν οι πιλότοι αεροσκαφών και ελικοπτέρων καθώς και οι αλεξιπτωτιστές σε υψόμετρα από 3.000m μέχρι και 8.000m.

Η IDA-71Y, είναι μία συσκευή με μηχανικά μόνο μέρη, η οποία λειτουργεί με καθαρό Οξυγόνο ή και με Nitrox 40%. Στο άρθρο αυτό παρουσιάζουμε τις βασικές αρχές λειτουργίας της αρχικής στρατιωτικής συσκευής και στην συνέχεια τις μετατροπές που έγιναν σε μία τέτοια συσκευή για προσωπική χρήση.

Στην IDA-71, ο δύτης ξεκινά την κατάδυση με καθαρό Οξυγόνο το οποίο τροφοδοτείται από μια φιάλη ενός λίτρου στα 200 bar. Σε βάθος 15 μέτρων περίπου, ο ρυθμιστής της δεύτερης φιάλης με το Nitrox, ενεργοποιείται μέσω μίας υδροστατικής βαλβίδας. Κατόπιν, και για διάστημα 30 δευτερολέπτων, η συσκευή ξεπλένεται τελείως από το Οξυγόνο και ο ασκός γεμίζει με Nitrox. Από αυτό το σημείο και μετά, διακόπτεται και η παροχή Οξυγόνου από την πρώτη φιάλη. Το σύστημα τροφοδοτείται πλέον αποκλειστικά από την δεύτερη φιάλη με Nitrox και με Οξυγόνο (το οποίο παράγεται στο ένα από τα δύο δοχεία απορροφητή (scrubber) που περιέχει Υπεροξείδιο του Καλίου. Το Υπεροξείδιο του Καλίου αντιδρά με το Διοξείδιο του Άνθρακα από την εκπνοή του δύτη και απελευθερώνει Οξυγόνο. Το σύστημα αυτό είναι εξαιρετικά επικίνδυνο καθώς το Υπεροξείδιο του Καλίου αν έρθει σε επαφή με το νερό παράγει βίαιη εξωθερμική αντίδραση.

Αναλογιστείτε επίσης ότι δεν υπάρχει κανένας τρόπος παρακολούθησης της μερικής πίεσης του Οξυγόνου στο μίγμα που αναπνέει ο δύτης. Το μόνο που μπορεί να κάνει κανείς, για την παραγωγή επαρκούς ποσότητας Οξυγόνου είναι να βασιστεί στην αντίδραση του Διοξειδίου του Άνθρακα με το Υπεροξείδιο του Καλίου. Επίσης, μόλις ενεργοποιηθεί το σύστημα Nitrox, δεν υπάρχει κανένας τρόπος να προσθέσει κανείς Οξυγόνο από την πρώτη φιάλη. Κατά την ανάδυση, και πάλι σε βάθος 15 μέτρων περίπου, από την μείωση της πίεσης, η βαλβίδα ενεργοποιείται, το Nitrox ξεπλένεται από τον ασκό και αντικαθίσταται με Οξυγόνο από την εσωτερική φιάλη. Ο δύτης τότε πρέπει να φροντίσει να αποβάλλει και αυτός το Άζωτο από τα πνευμόνια του, εκπνέοντας κατά την διάρκεια του ξεπλύματος, για να γυρίσει όλο το αναπνευστικό κύκλωμα με καθαρό Οξυγόνο. Είναι προφανές ότι, στην αρχική της μορφή, η συσκευή αυτή είναι ακατάλληλη για οτιδήποτε άλλο πέρα από τις στρατιωτικές αποστολές, σε ακραία επίπεδα επικινδυνότητας, αποδεκτά μόνο από τις Ρωσικές στρατιωτικές δυνάμεις.

Το θετικό είναι ότι η συσκευή αυτή επιδέχεται τροποποιήσεις που την καθιστούν (σχετικά) ασφαλή για καταδύσεις. Αρκετές συσκευές IDA-71 έχουν βγει πλέον εκτός των Ρωσικών συνόρων και έχουν φτάσει σε ιδιώτες. Η συγκεκριμένη μετατροπή της Ρωσικής IDA-71 βασίζεται στην αρχή της παροχής σταθερής μάζας Οξυγόνου (Constant Mass Flow ή αλλιώς CMF). Οι συσκευές αυτές είναι γνωστές και σαν μηχανικές συσκευές κλειστού κυκλώματος (Mechanical Closed Circuit Rebreathers ή αλλιώς M-CCR) ή ακόμα και Rebreathers KISS (Keep It Simple, Stupid).Μία συσκευή KISS είναι κλειστού τύπου, αλλά δεν χρησιμοποιεί διάφορα σωληνοειδή, βαλβίδες ψεκασμού και ηλεκτρονικά συστήματα ελέγχου που συναντάμε σε άλλες συσκευές κλειστού κυκλώματος.

Το Οξυγόνο διοχετεύεται διαρκώς, στο αναπνευστικό κύκλωμα, με σταθερή ροή η οποία σχεδόν ταυτίζεται με τον μεταβολισμό του μέσου δύτη. Ο ίδιος ο δύτης έχει την ευθύνη της παρακολούθησης της μερικής πίεσης του Οξυγόνου και να κάνει μόνος του τις ρυθμίσεις στο μίγμα που αναπνέει. Η μερική πίεση του Οξυγόνου εμφανίζεται σε δύο (ή τρία) ανεξάρτητα όργανα με οθόνες υγρών κρυστάλλων. Κάθε ένα από αυτά τα όργανα βαθμονομείται πριν την κατάδυση. Σε περίπτωση που παρουσιαστεί βλάβη σε κάποιο από τα όργανα μέτρησης της μερικής πίεσης του Οξυγόνου, το δεύτερο ή τρίτο όργανο επιτρέπει στον δύτη να ολοκληρώσει την κατάδυση με ασφάλεια.

Κατά την διάρκεια της κατάδυσης, αν η μερική πίεση του οξυγόνου πέσει χαμηλότερα από την προκαθορισμένη τιμή, ο δύτης μπορεί να προσθέσει Οξυγόνο στο κύκλωμα, πατώντας ένα κουμπί στην βαλβίδα KISS. Αν η μερική πίεση ανέβει υψηλότερα από τα αποδεκτά επίπεδα, ο δύτης απλώς εκπνέει από τη μύτη. Η εκπνοή μειώνει τον όγκο του αερίου που βρίσκεται στον αναπνευστικό ασκό, ενεργοποιώντας έτσι μία αυτόματη βαλβίδα εισαγωγής που προσθέτει Αέρα ή Trimix.

Η συσκευή στη νέα της μορφή μπορεί να χρησιμοποιηθεί μέχρι τα 50m με Αέρα για αραίωση (diluent) ή μέχρι τα 100m με Trimix. Φυσικά, το να καταδυθεί κανείς σε αυτά τα βάθη προϋποθέτει καλή φυσική κατάσταση, ειδική εκπαίδευση και επαρκή εξοπλισμό για την αντιμετώπιση εκτάκτων καταστάσεων (bailout).

Ας σημειωθεί ότι η στρατιωτική IDA-71 σχεδιαστικά και κατασκευαστικά έχει κάποια αδύνατα σημεία. Για παράδειγμα, φέρει υδατοπαγίδα με σημαντικά περιορισμένες δυνατότητες, γεγονός που θέτει σοβαρούς περιορισμούς εκτός αν γίνουν περεταίρω τροποποιήσεις. Επίσης, οι πλαστικοί σφικτήρες στους σωλήνες εκπνοής που βρίσκονται εντός του ασκού, ενδέχεται να σπάσουν λόγω κακής ποιότητας και πρέπει να αντικατασταθούν. Σε περίπτωση που διαρρεύσει Διοξείδιο του Άνθρακα εντός του ασκού υπάρχει σοβαρός κίνδυνος υπερκαπνίας. Έτσι λοιπόν αντιλαμβάνεται κανείς ότι τέτοιου είδους μετατροπές δεν αφήνουν κανένα απολύτως περιθώριο για σφάλματα.