Μέσα από αυτό το περιληπτικό κείμενο θα προσπαθήσω να δώσω τις βασικές αρχές του Ratio Deco - μίας μεθόδου υπολογισμού των στάσεων αποσυμπίεσης που γίνεται ολοένα και πιο δημοφιλής στο χώρο της τεχνικής κατάδυσης. Οι πληροφορίες που βρίσκετε εδώ δεν είναι πλήρεις, και δεν επαρκούν να σας διδάξουν πώς να αποσυμπιέζεστε κάνοντας χρήση του ratio deco. Εσκεμμένα, απουσιάζουν ορισμένα βασικά σημεία και γίνεται μόνο μια επιφανειακή παρουσίαση. Τα υπόλοιπα κομμάτια του πάζλ θα πρέπει να τα βρείτε από εκπαιδευτές.

 

Σχεδόν όλοι όσοι ασχολούνται με καταδύσεις οι οποίες εμπεριέχουν υποχρεωτικές στάσεις έχουν κατά καιρούς αναρωτηθεί ποια είναι η καλύτερη στρατηγική αποσυμπίεσης. Υπάρχουν πολλές επιλογές από μοντέλα και αλγόριθμους σε αναρίθμητες σχεδόν μορφές. Σαν να μην ήταν αρκετή η πολυπλοκότητα αυτή από μόνη της, υπάρχει και το πρόσθετο πρόβλημα της επιλογής των καταλληλότερων αερίων.

Στη συνέχεια έρχεται ένα βασικό δίλημμα στην εκτέλεση της κατάδυσης : πίνακες ή dive computer; Αν χρησιμοποιεί κανείς πίνακες τότε περιορίζεται σε συγκεκριμένο προφίλ και ενδεχομένως να μη μπορέσει να αντιμετωπίσει μια απρόβλεπτη αλλαγή στο πλάνο όταν η κατάδυση έχει ήδη ξεκινήσει. Από την άλλη αν ακολουθήσει ένα dive computer, πως μπορεί να αντιμετωπίσει μια πιθανή αστοχία όταν ήδη βρίσκεται στο νερό; Μια (ακριβή) λύση θα ήταν να έχει μαζί του δύο ίδια dive computers, αλλά και πάλι – θα είναι σε θέση να γνωρίζει πιο από τα δύο δίνει τη σωστή πληροφορία αν υπάρξει δυσλειτουργία; Πως μπορεί να κάνει με ασφάλεια το πέρασμα από ένα προβληματικό dive computer σε πίνακες κατά τη διάρκεια της αποσυμπίεσης; Η λύση θα μπορούσε να είναι απλή : αφαιρώντας το dive computer, και τους πίνακες από την εξίσωση !

Σίγουρα για πολλούς η προσέγγιση αυτή ίσως είναι ριζοσπαστική – έως παράλογη. Και όμως αν πειστεί κανείς πως υπάρχει μια αξιόπιστη εναλλακτική λύση και την υιοθετήσει, τότε αυτή μπορεί να επιφέρει τεράστιο βαθμό ευελιξίας και ελευθερίας. Χωρίς να αγγίξω ευαίσθητες λεπτομέρειες που πρέπει να δοθούν από τους κατάλληλους εκπαιδευτές, θα προσπαθήσω να δώσω τις βασικές αρχές και τις γενικές έννοιες του ratio deco.

 

Μία Ριζοσπαστική προσέγγιση

Σε ελεύθερη απόδοση το Ratio Deco θα μπορούσε να ονομαστεί "αποσυμπίεση με χρήση σχέσεων" ή "αποσυμπίεση με εφαρμογή αναλογιών". Δεν είναι τίποτα περισσότερο από ένα σύνολο βημάτων και γενικών οδηγιών που επιτρέπουν στο δύτη να υπολογίσει την αποσυμπίεση που απαιτείται για μια κατάδυση χωρίς την βοήθεια πινάκων ή προγραμμάτων.

 

Ένα βασικό πλεονέκτημα είναι πως αν υπάρξουν αλλαγές στο χρόνο, το βάθος ή αν προκύψει απώλεια  ορισμένων αερίων κατά τη διάρκεια της κατάδυσης, είναι εύκολο να μεταβληθεί το πλάνο ανάλογα. Αυτή η δυνατότητα προσαρμογής σε πραγματικό χρόνο ονομάζεται “on the fly”.

 

Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή. Το ratio deco, προσπαθεί να προσεγγίσει έναν αλγόριθμο ο οποίος δεχόμαστε πως μας αποσυμπιέζει επαρκώς. Η προσέγγιση επιτυγχάνεται εξετάζοντας τις αναλογίες και σχέσεις μεταξύ του μέσου βάθους, του χρόνου παραμονής και του χρόνου αποσυμπίεσης. Μια βασική διαφορά σε σχέση με τις άλλες μεθόδους σχεδιασμού είναι ότι στο ratio deco λαμβάνεται υπόψη το μέσο και όχι το μέγιστο βάθος.

 

Τα παραδείγματα που ακολουθούν είναι από πραγματικές καταδύσεις που σχεδιάστηκαν και εκτελέστηκαν με ratio deco.

Παράδειγμα : Κατάδυση στα 48m

Θεωρούμε ότι στο βάθος των 45 μέτρων υπάρχει μια σχέση 1:1 μεταξύ παραμονής και αποσυμπίεσης. Αυτό σημαίνει δηλαδή πως για όσα λεπτά παραμονής μένουμε σε μέσο βάθος 45m άλλα τόσα λεπτά στάσεων απαιτούνται για να αποσυμπιεστούμε επαρκώς. Το βάθος των 45m ονομάζεται σημείο αναφοράς (setpoint) για την αναλογία (ratio) 1:1.

 

Σε περίπτωση που το μέσο βάθος είναι μεγαλύτερο τότε για κάθε λεπτό παραμονής τριών μέτρων βαθύτερα από τα 45m προσθέτουμε άλλα 5 λεπτά αποσυμπίεσης.  Για μικρότερο μέσο βάθος κάνουμε το αντίθετο, αφαιρώντας 5 λεπτά αποσυμπίεσης ανά 3 μέτρα. Δηλαδή για χρόνο "Χ" σε μέσο βάθος 45m οι απαιτούμενες στάσεις έχουν και αυτές συνολικό χρόνο "Χ". Για μέσο βάθος 48m ο χρόνος αποσυμπίεσης είναι "Χ+5", για 42m ο χρόνος είναι "Χ-5" κ.ο.κ.

 

(Φυσικά, υπάρχουν όρια μέσα τα οποία μπορούμε να προσθαφαιρούμε χρόνο με αυτή την αναλογία. Πέρα από ένα ορισμένο βάθος, η αναλογία 1:1 γίνεται 1:2 ή μεγαλύτερη και πρέπει να επιλεγεί και νέο, μεγαλύτερο βάθος αναφοράς. Επίσης, υπάρχουν και όρια παραμονής στο εκάστοτε μέσο βάθος.)

 

Γνωρίζουμε λοιπόν την αναλογία μεταξύ της παραμονής μας σε ένα μέσο βάθος και της αποσυμπίεσης που πρέπει να κάνουμε. Στη συγκεκριμένη κατάδυση, το μέσο βάθος ήταν λίγο περισσότερο από 45m οπότε το πιο συντηρητικό είναι να θεωρήσουμε παραμονή 20 λεπτών στα 48m. Αυτό σημαίνει πως η απαιτούμενη αποσυμπίεση θα πρέπει να είναι 25 λεπτά. (Δηλαδή 20 λεπτά σύμφωνα με την αναλογία 1:1 συν 5 λεπτά καθώς είχαμε μέσο βάθος 3m βαθύτερα από τα 45m.)

 

Το επόμενο βήμα είναι να κατανείμουμε αυτό τον χρόνο. Το μισό του χρόνου αποσυμπίεσης μοιράζεται στη ζώνη 21m-9m και το υπόλοιπο στα 6m και 3m. Από εκεί και πέρα απομένει να αποφασίσουμε πόσο χρόνο πρέπει να περάσουμε στην κάθε στάση μέσα στις δύο αυτές ζώνες.

 

Η τρίτη ζώνη με τις βαθιές στάσεις ξεκινά από το 75% περίπου του μέσου βάθους. Δηλαδή, στα 36m για μέσο βάθος 48m και συνεχίζει μέχρι τα 21m όπου και γίνεται η αλλαγή σε πλουσιότερο αέριο αποσυμπίεσης.

 

Πρέπει να τονιστεί πως το ratio deco ισχύει μόνο για συγκεκριμένα και τυποποιημένα μίγματα αερίων. Αν αλλάξει η σύσταση των αερίων, τότε η μέθοδος παύει να ισχύει. Ο ίδιος περιορισμός υπάρχει και για τον ρυθμό ανάδυσης ο οποίος πρέπει να τηρείται αυστηρά.

 

Παράδειγμα : Κατάδυση στα 70m

Ο σχεδιασμός μιας κατάδυσης σε αυτό το βάθος είναι λίγο πιο σύνθετος καθώς αλλάζουν οι αναλογίες και προσθέτονται περισσότερα αέρια αποσυμπίεσης.

Η αναλογία παραμονής / αποσυμπίεσης γίνεται πλέον 1:2 με σημείο αναφοράς τα 66m. Αυτό σημαίνει πως για παραμονή 25 λεπτών σε μέσο βάθος 69m η αποσυμπίεση μας θα είναι 55 λεπτά [(2x25)+5]. Όπως και πριν, ο χρόνος μοιράζεται 50/50 μεταξύ των 21-9 μέτρων και 6 μέτρων. Όμως η καμπύλη που προκύπτει είναι αρκετά απότομη οπότε προσθέτουμε άλλη μια ζώνη στάσεων από τα 36m-24m για να την απαλύνουμε, αυξάνοντας τον συντηρητισμό. Στη συνέχεια ακολουθεί η ζώνη με βαθιές στάσεις που ξεκινά από το 75% του μέσου βάθους. Στη δική μας περίπτωση, κάπου κοντά στα 51m.

 

Εφαρμογή στην Πράξη

Οι υπολογισμοί του ratio deco δεν είναι υπερβολικά σύνθετοι αν εξασκηθεί κανείς λίγο και ακολουθήσει τα βήματα με συγκεκριμένη σειρά. Στην πράξη η ομάδα επενδύει λίγη ώρα για να συμφωνήσει το πλάνο κατάδυσης και να γράψει ο κάθε ένας τους χρόνους και τα βάθη σε ένα αδιάβροχο σημειωματάριο.

 

Από την αρχή συμφωνείται ποιος θα αναλάβει να "τρέξει το deco" στην κατάδυση, δηλαδή ποιός θα είναι υπεύθυνος για την εκτέλεση του πλάνου ή για τις αποφάσεις πιθανών αλλαγών. Τα υπόλοιπα μέλη της ομάδας (ή το ζευγάρι του), ελέγχουν ότι οι χρόνοι είναι σωστοί σε κάθε στάση και είναι έτοιμοι ανά πάσα στιγμή να αντικαταστήσουν τον δύτη που "τρέχει το deco" αν χρειαστεί.

 

Χρησιμοποιώντας μίγματα πλούσια σε ήλιο, κρατάμε πάντα το ισοδύναμο ναρκωτικό βάθος ρηχότερα από 30m οπότε υπάρχει απόλυτη διαύγεια και οι υπολογισμοί γίνονται το ίδιο καθαρά και γρήγορα στα 50m ή 100m όσο και στην επιφάνεια. Το μόνο όργανο που απαιτείται είναι ένα απλό dive timer και μια καλή αντίληψη του πως διαμορφώνεται η αποσυμπίεση ανάλογα με το προφίλ που ακολουθήσαμε.